Digitale post #2

Jouw mening is slechts een echo van je grot.

Liever luisteren?

#2 - Jouw mening is slechts... Dec 30 · Digitale post voor tijdr... 10:07   ​

​

December 2023. Een koude, regenachtige avond in Manchester. Mijn broertje en ik zitten in het Etihad Stadium, thuisbasis van Manchester City. Onze plekken zijn perfect: pal naast het uitvak, waar de Crystal Palace-supporters brullen alsof hun leven ervan afhangt.

Mijn ogen dwalen tussen de twee vakken. Van hen naar ons en weer terug. Twee groepen met dezelfde kapsels, trainingspakken en handgebaren, totaal gefixeerd op de vijand. In feite schreeuwen ze tegen zichzelf in een soort levend spiegelbeeld. Het enige verschil? Het shirtje, misschien een beetje accent.

Hoe harder ze hun verschil willen laten zien, hoe meer ze op elkaar lijken. Ik kijk naar mijn broertje en zeg: "Fascinating laddy, vind je niet?"

Als het over voetbal gaat, vinden de meeste mensen dit nog wel vermakelijk. Wat een losers, die voetbalsupporters. Dit lijkt misschien grappig, maar het is een voorbeeld van hoe alle meningen werken. Als je de wereld ervaart vanuit het perspectief van de ander, zou je namelijk hetzelfde denken, voelen en handelen. De Man City supporter ís de Crystal Palace supporter – alleen in een ander shirt, op een ander moment in de tijd.

Mensen zijn dol op hun mening. Ik ook, ik doe niets liever dan vertellen wat ik vind. Daarom schrijf ik ook, niemand kan er tegenin gaan, heerlijk. Het ultieme is de ander meekrijgen in je eigen gedachtegoed. Als iemand van een 'denkfout' overstapt naar jouw visie, kan je week niet meer stuk. Er is alleen één probleem: het lukt bijna nooit. In mijn wereld, ik kom uit 1989, heb ik niet eerder zo'n geschreeuw gezien tussen mening A en mening B als vandaag de dag. Alles gaat sneller, feller en harder. Maar stappen mensen over naar het andere vak? Zelden.

De 1.0 software van de mens

We draaien op oude software. Jij en ik hebben dezelfde uitrusting als onze voorouders van 12.000 generaties geleden. Geen updates, geen finetuning, geen verbeteringen. Sterker nog, als er al iets evolueert in onze hersens, is het waarschijnlijk niet in ons voordeel - we gaan eerder achteruit. Wat betekent dat? Hetzelfde brein, dat ooit over de savanne zwierf, moet nu navigeren door een wereld met apps, algoritmes en zelfrijdende auto's.

Ons brein is gemaakt om te overleven, niet om te begrijpen. Het bevestigt wat we al denken, negeert tegenspraak en zoekt mensen die hetzelfde vinden. Dit maakt begrijpen ingewikkeld, zelfs als je het probeert.

Het echte probleem is niet eens die oude software. Het probleem is dat we vergeten dat het over onszelf gaat. Op school leren we over jagers-verzamelaars alsof het fossielen in een museum zijn. Alsof wij een nieuwe versie zijn. Maar hallo, jij bent die jager-verzamelaar. Stel dat je een baby van 250.000 jaar geleden in een modern wiegje plaatst. De baby groeit op in jouw huis, gaat naar jouw school en je sportclub. Wat krijg je dan? Jij. Geen verschil. Gewoon jij als modern mens, maar dan in een andere tijd en ruimte.

De psycholoog Carl Rogers zegt: "Ieder gedrag is te begrijpen met genoeg informatie." Als je de hele route van iemand zou kennen - alle ervaringen, trauma's, overwinningen en teleurstellingen - dan zou je snappen waarom diegene zo denkt.

Kijk eens in de grot

Je mening is een toevallige uitkomst van je software plus alles wat je ooit meemaakt. Laten we dit visualiseren met een metafoor: ieder mens heeft een eigen grot. In die grot ligt alles opgeslagen wat je vormt: je voorkeuren, ervaringen, trauma's, overwinningen en teleurstellingen. Wanneer we met elkaar in gesprek gaan, staan we voor onze grotten. We vertellen wel wat erin zit, maar laten niemand echt binnen kijken. Onze software hoort wat de ander zegt, maar filtert er vooral uit wat past bij wat er al in onze eigen grot ligt.

Net zoals er geen verschil is tussen ons en onze voorouders, verschillen wij niet onderling. We zijn allemaal hetzelfde, alleen gevormd door verschillende omstandigheden. Die bepalen wat er in onze grot belandt. Maar we nemen geen kijkje bij elkaar. In plaats daarvan claimen we vol overtuiging onze kledingstijl, voetbalclub, politieke voorkeur en geloof. Je hebt er immers goed over nagedacht, je hebt gestudeerd, je volgt influencers, je hebt boeken gelezen, alles afgewogen - en daar is het: je mening, en oh wat is die logisch. Je kijkt nog eens achterom je grot in. Ja, logischer kan niet. Dit zou toch iedereen moeten snappen?

Maar het is eigenlijk helemaal niet jouw mening. Het is simpelweg de uitkomst van waar en wanneer je geboren bent, that's it.

Moeilijk, maar niet onmogelijk

Dit concept wordt pas echt uitdagend als iemand met ogenschijnlijk dezelfde achtergrond als jij een compleet andere mening heeft. Hoe kan dat? Je deelt toch dezelfde omgeving? Dezelfde grot? Nee, dat lijkt alleen maar zo. Zelfs buren of familie met dezelfde opleiding en sociaal-economische status kunnen totaal verschillend denken door andere invloeden: een ander geloof, andere vrienden, andere sportclub, andere cultuur of andere trauma's. Sterker nog: het simpele feit dat iemand anders denkt dan jij, bewijst al dat hun grot anders is ingericht. Anders waren jullie het wel eens geweest.

Op dit moment zou de Griekse filosoof Epictetus iets tegen je zeggen:

"Kun je het oordeel van de ander begrijpen, zonder het meteen te veroordelen? Kun je accepteren dat die andere mening net zo onvermijdelijk is gevormd als die van jou?"

We maken allemaal dezelfde fout: als iemand het oneens met ons is, gooien we alles uit onze eigen grot naar de overkant in de hoop dat de ander het dan begrijpt. Maar de sleutel ligt niet in je eigen grot. Die ligt in de grot van de ander.

Terug naar onze 1.0 software

Neem twee totaal verschillende stemkeuzes: Wilders (PVV) en Ouwehand (Partij voor de Dieren). Voor de PVV-stemmer is het onbegrijpelijk dat iemand voor de Partij voor de Dieren kiest, en andersom. Net zoals een Ajax-supporter niet kan bevatten dat iemand voor Feyenoord is. Vanuit elke grot lijkt de andere keuze onlogisch.

Er is een manier om een beter overzicht te krijgen van alle grotten. Zoom uit. Zoom heel ver uit. Tot je al die grotten naast elkaar ziet liggen, elk met hun eigen verhaal, eigen logica. Vanuit dat perspectief wordt elke mening, die dus niet eens van onszelf is, ineens een stuk kleiner. Minder belangrijk. Je ziet dan niet meer één grot die gelijk heeft en de rest die fout zit, maar een verzameling verhalen die allemaal logisch zijn vanuit hun eigen startpunt.

We zoomen uit met 500.000 jaar. Miljoenen jaren lang zijn er allerlei menssoorten. Pas 300.000 jaar geleden komt ons soort een keertje om de hoek kijken. Daarvan doen we de eerste 290.000 jaar niets anders dan jagen en verzamelen. 10.000 jaar geleden gaan we een keer aan de slag met iets anders. 5000 jaar geleden schreven we voor het eerst iets op. En nu, op deze minuscule stip in de tijd, staan we voor onze grot te schreeuwen.

Al die dingen die we zo belangrijk en vanzelfsprekend vinden – werk, Instagram, Netflix-marathons, voetbalclubs – zijn gisteren bedacht. En je beweegt erdoorheen met een brein dat is gemaakt om antilopen te achtervolgen en bessen te plukken.

Dus alsjeblieft, jouw favoriete clubje, je lievelingskleur, je politieke voorkeur – laten we het zien voor wat het is: een momentopname in een eindeloze tijd. Kijk naar de ander en besef: "Oh wat geinig, het resultaat van jouw timespace is uitkomst X".

Want jouw mening, jouw grot? Die is niet van jou. Die is van je moment. Als we het perspectief van de ander begrijpen, zien we onszelf.

En als je ver genoeg uitzoomt zul je bijvoorbeeld gewoon zien dat Ajax de enige club van Nederland is. Maar dit terzijde.

Denkbeeldige aanvulling: Marcus Aurelius

De winter van 170 na Christus was meedogenloos. Marcus Aurelius staat op een heuvel aan de Donau en kijkt uit over het slagveld.

"Keizer! We hebben gevangenen," riep een centurion. "De manschappen eisen vergelding. Wat zal ik met ze doen?"

Marcus kijkt naar de twee strijders. "Kijk," zei hij. "Die Germaan vecht met dezelfde woede als jij. Was hij in Rome geboren, had hij in ons leger gediend. Was jij daar geboren, had jij nu aan hun kant gestaan."

"Maar zij zijn barbaars, heer..."

"Nee," onderbrak Marcus hem. "Zij zijn jij en ik, alleen geboren onder een andere hemel. Behandel de gevangenen goed. Want in hen zie je jezelf."